Qa’dirli tin’lawshilar, o’mirimizde tu’rli mayip doslarimiz bar. Kimdir anadan usinday bolip tuwilg’an bolsa, kimdir o’mirinde ayirim sebeplerge ko’re mayip bolip qalg’an. Biraq menin’ pikirimshe ne bolg’anda da endi ha’mmesin umitip o’mirde aldig’a qaray umtilip jasaw kerek. Men bir kitapta oqig’an edim, ayirim sebeplerge ko’re keyin ala mayip bolip qalg’an adamlar endigi jag’inda o’mirde o’zlerin kereksiz dep esaplap, ko’pshiligi o’zlerinin’ o’mirin o’lim menen juwmaqlaydi eken. A’lbette bul naduris pikir, sebebi Jaratiwshimiz doslarimizdin’ bunday jol tutiwlarin uliwma qa’lemeydi.

Usi jerge kelip sizlerge bir waqiya haqqinda aytip bersem. Bir jas minayim qiz suwg’a natuwri sekirgenliginin’ a’qibetinde bir o’mirge mayip bolip qalg’an eken. Onin’ ayaq ha’m qollari bir o’mirge islemey qalg’an. Usi bolip o’tken waqiyalardan son’, basinda qiz qatti qiynaladi, biraq son’ ol ha’mme qiyinshiliqlardi jen’ip o’tedi ha’m awzina qa’lem salip su’wretler saliwdi baslaydi. Ba’lkim aldin’g’i waqitlari onin’ soqqan su’wretleri onday jaqsi bolmasada, biraq son’ina qaray qiz professional da’rejesinde su’wretler sog’a baslaydi.

Bul qizdin’ basinan o’tken waqiyani sizlerge qisqasha aytip bergenimnin’ sebebi ha’r bir mayip dostimizg’a Jaratqan Iyemiz qandayda siylardi inam etedi, siz tek g’ana Onnan usi bergen inamlardi sizge de beriwin Onnan soran’. Menin’ isenimimshe ha’r bir insan mayip boliwina qaramastan kimler ushin da nelerdi de qila aladi. Misali kishkene balalar ushin ha’r qiyli gu’rrin’ler, yamasa qosiqlar jaziwida mu’mkin ha’m qanday da bir na’rselerdi qoldan sog’ip ta aladi.

Biliwin’iz kerek bolg’an en’ tiykarg’i na’rse bul siz qanday bolsan’iz da Quday ushin siz en’ qa’dirli adamlardin’ birisizler. Bul aniq. Sebebi sizdi Qudaydin’ O’zi jaratqan ha’m siz ushin Ol ha’mme waqit g’amxorliq qilip itibarinda bolasiz. Muxaddes Kitapta bilay aytilg’an: “Ustaz, bunin’ soqir bolip tuwiliwina kim ayipdar, o’zime ya ata-anasi ma? Sonda: Iyemiz olarg’a bilay juwap beripti: “Bunda onin’ ata-anasinin’ da gu’nasi joq, ba’lkim Qudaydin’ isleri arqali og’an ko’rsetiwi ushin ol soqir bolip tuwilg’an, dep aytilg’an.

Qa’dirli doslar, kelin’, mayip bolg’an doslarimizdi qollap-quwatlayiq, olarg’a qolimizdan kelgeninshe ja’rdem bereyik. Sebebi olar da bizlerdin’ doslarimiz. Al siz bolsan’iz qa’dirli dostim, o’mirin’izde barqulla aldig’a qaray umtilip jasan’ ha’m o’zin’izdin’ o’mirin’izden qanday da bir jaqsi na’rselerdi qaldiriwg’a ha’reket etip jasan’. Hesh qashan, hesh na’rseden ta’shwishlenben’ler. Jaratqan Iyemiz sizdi ha’mme waqit qollap-quwatlasin. Usinin’ menen hu’rmetli doslar, bu’gingi esittiriwimizdi juwmaqlasaq. Hu’rmetli tin’lawshilar, egerde mayip doslarimizg’a bolg’an qandayda pikirlerin’iz, so’zlerin’iz bolsa bizlerge xat jollan’, bizler sizlerdin’ xatlarin’izdi a’lbette doslarimizg’a oqip esittiremiz. Xosh saw aman bolin’.

Bunda balalardin’ sawlig’in saqlap. Olardin’ gigienasina teren’ itibar beriw a’hmiyetli bolip esaplanadi. Sirqti yag’niy a’tirapindag’i gigiena. Bul olardin’ oqiytug’in ha’m jasaytug’in jerlerdin’ olardin’ den-sawlig’i ushin qay da’rejede talapqa juwap beriwi, yag’niy bo’lmelerdin’ jeterli tu’rde jaqtilig’i, taza hawa ha’m ishimlik suwi, balalar ushin arnalg’an mebeller menen ta’minlew bolip tabiladi. Balalar ha’m o’spirimlerdin’ aziq- awqatinin’ gigienasi da a’hmiyetli bunda awqatlaniw ta’rtibi u’yreniledi ha’m o’siw da’wirinde energiya sariplaw da’rejesi esapqa alinip, balalar ha’m o’spirimler bul gigienag’a u’yretiledi. Negizinde bul gigienag’a a’mel qiliw balag’a ata-anasi ta’repinen olar ele kishkene waqitinan baslap u’yretiledi. Solay etilse, bala o’spirim jasina kelip, gigienag’a a’mel qiliwdi ha’m onin’ o’z den-sawlig’ina paydali ekenin tu’sinip aladi.

A’wlatti saw-salamat, aqliy ha’m ruwxiy ta’repten ku’shli, qilip ta’rbiyalaw ushin ha’r qanday ata-ana, ta’rbiya beriwshi ha’m oqitiwshinin’ tiykarg’i ma’qseti boliwi kerek dep oylaymiz. Sonda, o’sip baratirg’an balalardin’ ruwxiy ha’m fizikali den sawlig’i bekkem boliwina imkan beriledi. Ata-ana ha’m ta’rbiya beriwshiler balalardin’ o’zine ta’n fiziologik ta’replerin u’yrener eken, ayirim sezim organlarin misali: asqazan, ishek, ishki sekretsiya bezleri, ayiriw organlarinin’ du’ziliwi, ha’m olardin’ is ha’reketlerin ha’m gigienasi menen tanisadi. A’sirese, u’yqi ha’m aqiliy miynetti balanin’ jasi ha’m qa’bilyetine tuwri keletug’in da’rejede bo’listiriw ju’da a’hmiyetli.

Mektepte beriletug’in waziypalar olardin’ jasina tuwri keliwi de balalar ha’m o’spirimlerdin’ duris ha’m saw salamat rawajlaniwina jaqsi ta’sir ko’rsetedi. O’sip, rawajlanip baratirg’an balalar ha’m o’spirimler anatomiyasi, fiziologiyasin bilmey turip ma’selelerdi sheshiwge bolmaydi. Balanin’ tuwilg’aninan baslap tap er jetemen degeninshe, organlar funktsiyalarin, organizmnin’ sirtqi ta’sirlerge juwabi qanday ekenligi u’yreniledi. Eramizdin’ 10 a’sirlerinde jasap o’tken alim Ibn Sina bul haqqinda ju’da ko’p shig’armalar jazip qaldirg’an. Onin’ kitaplarinda adam anatomiyasi, fiziologiya ha’m gigienasi, ishki kesellikler, xirurgiya, da’riler, ju’g’imli keselliklerge tiyisli bilimler jazilg’an. Bul kitap ha’r bir shan’araqta bolsa, ata-analarg’a perzentlerin duris ha’m jaqsi o’siriwde qosimsha qollanba iretinde xizmet etedi.

Usi waqitta balalarimiz ata-anasinin’ u’yinen en’ qimbatbahali na’rseni alip ketiwi kerek boladi. Bul balalig’inda alg’an ta’rbiyasi esaplanadi. Sonin’ menen birge en’ a’hmiyetlisi ha’r bir perzent isenimde bekkem boliwi lazim. Olar bo’lek jasawdi baslag’aninda da, ha’mme waqit duwa etiwde ha’m Qudayg’a bolg’an isenimde bekkem tura alatug’in boliwi kerek. Eger ata-ana perzentlerine jaqsi ta’rbiya bergen bolsa demek, olardin’ kewili tinish boladi.

Sebebi perzentleri olardan uzaqta bolsa da Quday menen birge ekenin biledi. Quday menen birge bolg’an adamdi, Quday hesh qashan jalg’izlatip qoymaytug’inin ha’mmemiz jaqsi bilemiz. Balalarimizdi usinday isenimde bekkem qilip o’stiriw o’z-o’zinen bolmaydi. Eger ha’r ekshembi ku’nleri shan’araq ag’zalari ibadatxanag’a barsa da, balalarimizda bizler ko’zlegen ma’qset birden payda bolip qalmaydi.

Barlig’i u’ydegi sharayitqa yamasa awhalg’a baylanisli. Balalarimiz jaqsi ta’rbiya aliwi ushin, en’ jaqsi mektep bul – onin’ o’zi jasap atirg’an u’yi bolip tabiladi. Shinin aytatug’in bolsaq, bag’shada da, mektepte de hesh kim perzentlerin’izdin’ ta’rbiyasina sizdey bolip qiziqpaydi. Bul o’z na’wbetinde ata-ananin’ bala ta’rbiyasina turaqli ha’m teren’ ko’z qarasta boliwdi talap etedi. Ha’r bir iseniwshi shan’araq birinshi bolip balalarg’a ha’r qanday azg’iriliwlarg’a, qorqinishlarg’a, qiyinshiliqlarg’a ha’m tosqinliqlarg’a qarsi tura aliwdi u’yretiwi lazim dep oylaymiz. Sebebi ha’zir bizler jasap atirg’an da’wirde, adamdi ta’shwishlendirip, joldan buratug’in na’rseler ju’da ko’p. Ha’r bir iseniwshi o’zinin’ o’miri arqali basqalardan ajiralip turiwi kerek. Bul o’zinin’ bekkem isenimi menen Qudaydin’ ko’z aldinda tuwri ju’riwi ha’m a’jayip ta’rbiyasi menen ko’rinedi.

Bizler perzentlerimizdi jas bir talg’a uqsatiwimiz mu’mkin. Eger ha’r bir bag’ban jas taldi jaqsi o’stirse, a’lbette keleshekte jaqsi jemis beriwshi terekke aylanadi. Usi juwapkershilikli iste Quday sizge sabirliliq bersin doslar. Qa’dirli ata-analar Quday bizlerge perzenttey bir a’jayip sawg’a inam etken eken, usi sawg’ani qa’dirlep, oni Quday qa’legenindey qilip o’stiriwge ha’reket eteyik. Bul iste Jaratqan Iyemiz bizlerge a’lbette ku’sh ha’m danaliq beredi.

“Roma, – dedi anasi og’an, – atizdin’ mna jerlerine men tuqim ektim. Iltimas, ol jerdi basip qoyma, ha’m ol jerde ju’girip oynama! – dep eskertti. A’lbette baspayman, ol jerde ju’girmeymen, – dep Roma apasin isentirdi. Bul hayal sharshap u’yine kirdi. Ol o’zin jaman sezip turg’ani ushin biraz jatip dem almaqshi boldi.

Sol waqitta Roma atizda oynap ju’rgen edi. Birden onin’ aldinan suliw bir gu’belek uship o’tti. Oni ko’rip, bala apasinin’ barliq aytqanlarin umitip jiberdi. “Men bul gu’belekti uslap aliwim kerek” degen pikir bar edi. Roma apasina atizdin’ egilip turg’an jerlerin baspayman dep bergen wa’desin umitip jiberdi. Ol egilip turg’an atizda berilip ju’girdi, sebebi gu’belekti uslawg’a qatti ha’reket etti.

Apasinin’ etken miynetin buzip atirg’anin ol ha’tteki payqamadi. Son’ gu’belek baladan uship ketip qutildi. Sonda Roma ne islep qoyg’anin tu’sindi. Ol qatti qorqip ketti. Endi ne boladi? Tuqim egilip turg’an jerlerdi, ol o’zi qaytaldan ege almas edi. Sonin’ ushin basqa ila’ji qalmag’aninan keyin, apasina barip ha’mmesin aytip beriwge qarar etti.

Qilip qoyg’an isinen qapa bolg’an bala a’sten u’yine kirdi. Ol apasinin’ aldina kirmekshi boldi, biraq o’zin jaman sezip jatirg’anin og’an aytti. Sonda bala ja’nede qatti ta’shwishlendi. Endi ne boladi? Apasinin’ aldina kirip aytip bereyin dese apasin ja’nede better qiynag’isi kelmedi. Biraq buni aytpay tinishlana almadi. Ol apasinin’ aldina kiriwge ja’ne bir ma’rte urinip ko’rdi, biraq paydasi bolmadi.

Sol jerde og’an birden bir pikir keldi. Bala basqa bo’lmege o’tip, qag’azdi alip, “Qa’dirli apam, men ju’da’ qulaq aspaytug’in balaman. Atizda gu’belekti uslayman dep, egip qoyg’an eginlerin’izdi basip tasladim. Iltimas, meni keshirin’. Sizdin’ ta’shwishke batqan balan’iz Roman” – dep jazdi. Son’ Roma apasi jatirg’an bo’lmenin’ aldina kelip, ol jerden birewdin’ shig’iwin ku’tip turdi.

Apasi jatirg’an bo’lmeden u’ydin’ ja’rdemshisi Liza shiqti. Roma og’an qolindag’i qag’azin berip, oni apasina berip qoyiwin soradi. “Eger apam meni keshirse, men jazip qoyg’anlarimdi qag’azdan o’shirip taslasin” dedi. Lizanin’ balag’a miyrimi tu’sip, qag’azin apasinin’ aldina alip bardi. Liza shig’aman degenshe juwap ku’tiw Roma ushin ju’da hayajanli boldi. Son’ Liza shig’ip, Romag’a tap-taza qag’azdi berdi.

Roma jen’il tartip. Apasi oni keshirgeni ushin ol ju’da minnetdar boldi. Endi Roma ha’mme waqit qulaq salatug’in ha’m apasin basqa hesh qashan qapa qilmawdi qa’ledi. Apasi Romani keshirgeni siyaqli, Iysa da bizlerdegi barliq jaman na’rselerdi keshirmekshi. Muxaddes Kitapta jazilg’an: “Onin’ Uli Iysanin’ qani bizlerdi ha’r qanday gu’nadan tazalaydi”. 1 Yuxan 1:7.

Doslar, Iysadan bizler de keshirim sorayiq, ha’m Roma siyaqli quwanip, baxitli jasayiq.

Bul Ol hesh qanday egoyizm yag’niy o’zimshilik, o’zin oylawshiliqtan azat degendi bildiredi. Demek, Quday bizlerden ne talap etsede, bul Onin’ O’zi ushin emes, kerisinshe adamlardin’ bereketi ha’m jaqsiliq ushin eken. Qudaydin’ nizamlarin, buyirg’anlarin orinlap atirip bizler o’zlerimiz ushin jarilqaw alamiz. En’ ulli jarilqawlardin’ biri bul, Qudaydi jaqinraq tanip biliw ha’m isenimde o’sip bekkem boliwimizda eken.

Ekinshi ulli jarilqaniwdin’ biri bul a’tirapimizdag’i adamlar menen jaqsi mu’na’sa’bette boliwimiz eken. Usi eki a’hmiyetli sebep ha’r bir adamnin’ o’mirinde ju’da a’hmiyetli rol oynaydi. Qalg’an na’rselerdi ekinshi da’rejeli dep te aytsaq boladi. Sebebi ha’r qanday jetilisken masixiy insan joqarida aytip o’tkenlerimizge qatti na’zer salip, a’mel qiladi. Sonliqtan ha’r bir ata-ana, o’z perzentlerine Qudaydin’ nizamlarin orinlawin ha’m olar menen jasawdi u’yretiwi lazim.

Misali bizler balalarimizg’a duwa etiwdi u’yretkenimizde olardin’ masixiyliq o’mirindegi a’hmiyetli na’rseni yag’niy gilitin qolina tapsirg’anday bolamiz. Biraq balamiz ha’r ta’repleme joqari bolsa, biraq Quday menen baylanisi bolmasa, yamasa Qudayg’a duwa etiwdi ha’m Quday menen ibadat arqali sa’wbetlesiwdi bilmese bul tap suliw u’yi bar biraq sol u’ydin’ giliti joqtay bolip qaladi.

Bizlerdin’ balalarimiz da tap u’lkenler siyaqli ha’mme waqit Qudayg’a duwa etiwge haqli. Iyemiz ha’r bir adamdi ibadat arqali Qudaydin’ jarilqawina iye boliwimizg’a shaqiradi. Quday menen barqulla baylanista ju’retug’in adamlar ushin imka’nsiz na’rsenin’ o’zi joq. Bizler ibadat arqali Quday haqqinda ja’nede teren’irek u’yrenemiz. Ibadatimiz tap qag’azg’a jazilg’an dizimdi na’wbet penen oqip atirg’anday bolmawi kerek.

Kerisinshe, ibadat ta’biyiy ra’wishte Qudaydin’ aldinda shin ju’rekten aytiliwi kerek. Ibadat ha’r birewimizdin’ o’mirimizde bolip o’tiwi kerek bolg’an qosimsha na’rse emes. Biraq ha’mmemizdin’o’mirimizdin’ tiykari boliwi lazim. Balalarimizg’a duwa etiwdi u’yretiw bul, olarg’a Qudaydin’ ju’zin izlewge u’yretiw degendi bildiredi.

Ibadat bul o’z ma’qsetlerimizdi a’melge asiriw ushin Qudayg’a aytilatug’in ga’pler emes. Yamasa bul du’nyada erise almag’an abiray-itibar ha’m miyrim-sha’pa’a’tke iye boliw ushin alip baratug’in jol da emes. Ibadat bul Qudaydin’ su’yispenshiligine alip kiriwshi bir darwaza esaplanadi.

“Men ha’m hayalim iymanlimiz, ha’mme waqit ibadatxanag’a baramiz, balalarimiz da ibadatxanag’a baradi, sonin’ ushin da Iyemizdi o’z ju’reklerine qabil etken”, dep aytqan ha’m sonday pikirde bolg’an ata-analardin’ qilatug’in qa’telerinin’ biri bolip tabiladi. Negizinde, balalarimiz o’z ju’reklerinde ha’m o’mirlerinde Iyemiz Iysani qabil etkenbeken? Ju’reklerin pu’tkilley Iysag’a tapsirg’an beken?

Sonin’ ushin da olardin’ o’mirlerinde hesh qanday o’zgerisler bolmayatirg’anin ko’riwimiz mu’mkin. Ata-analardin’ ibadatxanag’a barip ju’rgeni balalarin qutqara almaytug’inlig’in bizler jaqsi tu’sinip alip lazim. Muxaddes Kitapta jaziliwinsha: “Eger sen Iysani “Iyem” dep awzin’ menen ashiq ta’n alsan’ ha’m Qudaydin’ Oni o’limnen tiriltkenine shin ju’rekten isensen’, qutqarilasan’” dep aytilg’an. Ja’ne bir jerinde: “sebebi Iyemizdin’ atin aytip shaqirg’an ha’r bir insan qutqariladi” dep aytilg’an. Demek, perzentlerimiz de qutqariliwi ushin joqarida aytip o’tken pikirlerdi orinlawi kerek boladi. Sebebi usi jazilg’an ayatlardin’ hesh birewinde adamnin’ jasin, milletin, yamasa jinsin aniq aytqanin ko’rmeymiz.

Demek, balalarimizg’a da usi ayatlar tiyisli. Eger balalarimiz o’zlerinin’ o’mirlerin Iyemizge tapsirg’an bolsa bul qanday a’jayip. Endi olar o’mirlerinin’ o’zgeriwi ushin bizlerden de ja’rdem ku’tedi ha’m izleydi. Duris, tiykarg’i isti Muxaddes Ruwx orinlaydi, biraq bizler arqali da. Ata-analar ha’mme waqit olardi qollap-quwatlawi, olar tu’sinbey atirg’an sorawlarg’a juwap tabiwg’a ja’rdemlesiwi, olardin’ Ruwxiy o’siwinde a’hmiyetli orindi iyeleydi.

Perzentlerin’iz gu’nalari ushin ta’wbe etkeninen son’, olardan ko’p na’rselerdi talap etpewdi aytip o’tpekshimiz. Olardin’ ele bala ekenin esimizden shig’armayiq. Basqasha etip aytatug’in bolsaq, balanin’ moyninda u’lkenlerdin’ basin ko’rmeyik.

Ha’mmesin Qudaydin’ erkine tapsirip, barqulla olar ushin duwada boliwdi yadimizdan shig’armayiq. Quday olardin’ ju’reklerinde Muxaddes Ruwx arqali is alip baradi. Eger balan’iz tosattan gu’na islep qoysa Quday oni keshiriwge tayar ekenin perzentimizge aytayiq. Olardi sol qilg’an jaman isi ushin olardi da’rriw jazalamayiq. Kerisinshe, olarg’a gu’nanin’ a’qibetleri haqqinda tu’sindirip bereyik. Ba’lkim balalarimizdin’ o’mirleri o’zgeriwi ushin jillar talap etiler. Doslar, bizlerge bolsa bunday waqitta sabirliliq kerek boladi.

Ha’r bir ata-ana ha’m ha’r bir iymanli insan su’yispenshilik en’ ulli sezim ekenin jaqsi biliwi kerek eken. Su’yispenshilik arqali ha’r qanday adamnin’ ju’regine jol tabiw mu’mkin. Sol menen birge balalardin’ da. Qa’dirli tin’lawshi doslarimiz, ha’m ata-analar usinin’ menen bala ta’rbiyasi haqqindag’i sa’wbetimiz ha’zirshe o’z juwmag’ina jetti. Xosh saw-salamat bolin’.

Yamasa bala du’nyag’a kelgeninen son’ basinda yag’niy bala ele kishkene waqitinda ha’zetip waqitinsha dem alip. Son’ balalar u’lkeygennen son’ bir o’mir azap ko’riwde mu’mkin eken. Men o’mirde ko’p na’rselerdin’ guwasi boldim. Ayirim shan’araqlarda bolg’animda balalarg’a ata-anasi bir awiz aytadi ha’m balalari olardi tin’laydi, al basqa shan’araqlarda bolg’animda ata-ana balalarina qayta-qayta baqirip aytqanin son’ balalarinin’ olardi tin’lag’anlarin ko’rdim. Bul a’lbette eki tu’rli jag’day. Usi jag’daylardi ko’rip, mnanday juwmaqqa keldim. Birinshi shan’araqta ha’mmesi bir-biri menen mu’layim tu’rde ha’m pa’s dawista so’ylesip u’yrengen eken.

Ekinshi shan’araqta bolsa kerisinshe. Hu’rmetli ata-analar eger perzentlerimiz mu’mkin bolmag’an na’rselerdi qilip qoysa. A’lbette, bizler aldin olar menen so’ylesip aliwimiz kerek. Mu’mkin bolmag’an na’rselerdi qilmawdi olarg’a esletip turiwimiz lazim. Olardin’ etken isleri ushin jazalawdan aldin, gu’nanin’ a’qibetleri ne menen tawsiliwi haqqinda, kerek bolsa usi etken isi onin’ jeke o’miri ushin qa’wipli ekenin so’ylesip aliw kerek eken. Son’ olarg’a balam yamasa qizim men seni usi etken isin’e qaramay ba’ribir jaqsi ko’remen, biraq men seni aldin eskertkenimdey seni jazalawim kerek.

Jazalag’animizdan son’ bir neshe waqit o’tkennen keyin oni bawirimizg’a basayiq ha’m og’an oni ne ushin jazalag’animizdi tu’sindirip bereyik. Birgelikte duwa etiwdi esimizden shig’armayiq. Ha’mme waqit sabirli a’ke yamasa ana boliwg’a ha’reket eteyik.

Balalar ha’mme waqit bir jerde otiriwdi jaqsi ko’rmeydi. Olar sekirip oynay bersin, ju’girsin, quwanishqa tolsin. Olarg’a jas waqitinan mustaqil qarar qilip biliwin u’yreteyik. Biraq bir na’rseni umitpawimiz lazim, bul ha’mme na’rsenin’ de shegarasi bolg’aninday, balalarg’a beriletug’in erkinlikte de shegara boliwi lazim.

Qa’dirli ata-analar, balalardi ta’rbiyalap o’siriwde Quday sizlerge sabirliq, ku’sh ha’m danaliq bersin. Perzentlerin’izdi Quday A’kemiz jarilqasin.